اقلیم خاموشان کتاب دوم نوشین

انگیزه‌ من از نوشتن، تنها ریشه در علاقه‌ به ادبیات و هنر ندارد؛ بلکه به همان اندازه، تلاشی است برای ایجاد پلی ارتباطی میان من و هم‌وطنانم در فراسوی مرزها. دوری از ایران مرا به این باور رسانده است که ادبیات می‌تواند زبان مشترکی باشد برای پیوند دوباره با مردمی که سرنوشت و تاریخشان همواره در جانم جاری است. از همین‌روست که قصد دارم پس از این، پُرکارتر از همیشه در عرصه‌ نویسندگی ظاهر شوم و تجربه‌ها و دغدغه‌هایم را در قالب روایت‌هایی تازه به اشتراک بگذارم. همچنین، ترجمه‌ آثارم به زبان‌های دیگر نه صرفاً حرکتی ادبی، که تلاشی فرهنگی است برای شناساندن گوشه‌ای از ادبیات، تاریخ و فرهنگ ایران به مخاطبان جهانی؛ تا بدانند سرزمین من، فراتر از تصویرهای سطحی، حامل گنجینه‌ای غنی از روایت‌ها و عواطف انسانی است.

هرچند سال‌هاست که در خارج از مرزهای ایران زندگی می‌کنم، اما پیوند عاطفی و فکری من با سرزمین مادری هیچ‌گاه گسسته نشده است. فاصله‌ جغرافیایی نه‌تنها این عِرق وطن‌پرستانه را کمرنگ نکرده، بلکه مرا برانگیخته است تا بیش از پیش به مطالعه‌ تاریخ، هنر و خُرده‌فرهنگ‌های ایرانی بپردازم. باور دارم که روایت ادبی تنها زمانی جان می‌گیرد که بر بستری از شناخت تاریخی و اجتماعی استوار باشد. از این‌رو، هر صفحه از «اِقلیم خاموشان» حاصل تلاشی است برای بازآفرینی فضایی که ریشه در حافظه‌ جمعی ملت ایران دارد؛ فضایی که گرچه با نگاه ادبی و داستانی بازپرداخت شده، اما جوهر آن از بطن تاریخ و از عشق به وطن و هم‌وطن برمی‌خیزد.

رمان سه‌گانه‌ «اِقلیم خاموشان» حاصل بیش از یک دهه مطالعه، تحقیق و بازخوانی منابع گوناگون در زمینه‌ هنر و تاریخ اجتماعی ایران در دهه‌های میانی قرن چهاردهم خورشیدی است. در روند نگارش، کوشش فراوانی شد تا ضمن توجه به منابع مکتوب همچون روزنامه‌ها، اسناد تاریخی و روایت‌های شفاهی، جزئیات دقیقی از اماکن، محله‌ها، آداب و رسوم و حتی شیوه‌ زیست مردم در تهران قدیم بازآفرینی شود. این دقت، تنها برای آن بود که خواننده هنگام مواجهه با متن، خود را در فضای زنده و واقعی آن روزگار احساس کند و بتواند به‌درستی با شخصیت‌ها و موقعیت‌های داستان ارتباط برقرار نماید.

با این همه، «اِقلیم خاموشان» صرفاً یک متن تاریخی یا پژوهشی نیست. این اثر، روایتی داستانی و عاشقانه است که بر بستر واقعیت‌های اجتماعی و فرهنگی آن دوران بنا شده است. بنده تلاش کردم میان «تاریخ» و «ادبیات» پیوندی ارگانیک برقرار کنم؛ به‌گونه‌ای که تاریخ صرفاً پس‌زمینه‌ای خاموش نباشد، بلکه در تار و پود زندگی شخصیت‌ها تنیده شود و بر تصمیم‌ها، سرنوشت‌ها و عواطف آنان سایه بیفکند.

این اثر را می‌توان تلاشی دانست برای نمایش نحوه‌ اثرگذاری خُرده‌فرهنگ‌ها، سنت‌های خانوادگی و ساختارهای اجتماعی بر زندگی فردی و عاطفی انسان‌ها. عشق، در اینجا تنها به معنای دلدادگی دو انسان نیست، بلکه مجالی است برای آشکارشدن تضادها، کشمکش‌ها و تناقض‌های درونی جامعه‌ای که میان سنت و تجدد، میان خواسته‌های فردی و فشارهای جمعی، سرگردان مانده بود.

شخصیت‌های این رمان با وجود آن‌که در بطن داستان قرار گرفته‌اند، بیش از هرچیز حامل دغدغه‌های انسانی‌اند؛ دغدغه‌هایی چون آزادی، وفاداری، قربانی‌شدن یا ایستادگی در برابر سرنوشت.

سبک نگارش این سه‌گانه را می‌توان تلفیقی از روایت داستانی و بازآفرینی ادبی با رگه‌هایی از ناتورالیسم اجتماعی دانست. بنده سعی کرده‌ام با زبانی ساده، اما در عین‌حال صیقل‌خورده و ادبی، میان دقت مستند تاریخ و هنر، و شور درونی داستانی پلی بسازم. در پسِ هر صحنه، هم سایه‌ یک واقعیت تاریخی وجود دارد و هم کاراکتری خیالی که می‌تواند مخاطب را با خود همراه کند.

از دیگر ویژگی‌های بارز این اثر، بهره‌گیری از تکنیک پُلی‌فونی است؛ تکنیکی که از آن، در «آوا» کتاب اولِ همین مجموعه، نیز استفاده کرده‌ام. شیوه‌ای که در آن، روایت‌ها نه از یک زاویهٔ محدود، بلکه از دریچهٔ نگاه‌ها و صداهای گوناگون شکل می‌گیرند.

در «اِقلیم خاموشان»، صدای راوی صرفاً یک صدا نیست، بلکه در هر فصل، زوایای دید عوض می‌شود و این رمان، مجموعه‌ای است از مونولوگ‌ها، زمزمه‌ها، خاطرات، نامه‌ها، اعتراف‌ها و روایت‌های درونی شخصیت‌ها که در کنار هم، تصویر کامل‌تری از واقعیت می‌سازند.

این چندصدایی به خواننده اجازه می‌دهد تا نه تنها با قضاوت یک راوی واحد، بلکه با مواجهه با روایت‌های گاه متناقض و گاه تکمیل‌کننده، درگیر کشف حقیقت شود. چنین شیوه‌ای، هم بازتاب‌دهندهٔ واقعیت چندلایهٔ زندگی اجتماعی است، و هم بستری فراهم می‌کند تا هر شخصیت، حتی در حاشیه، فرصت سخن گفتن و شنیده‌شدن پیدا کند.

پُلی‌فونی در این رمان، تقلیدی صرف از الگوهای کلاسیک ادبیات غربی، همچون آثار داستایِفسکی یا فاکنر نیست، بلکه تلاشی است برای بومی‌سازی این تکنیک در متن تاریخ معاصر ایران. در اینجا، صداهای متکثر، نمایندهٔ خُرده‌فرهنگ‌ها، طبقات اجتماعی و جنسیت‌های متفاوت‌اند؛ و تقابل یا هم‌نشینی آن‌ها، بازتابی از تنش‌ها و تضادهای جامعهٔ ایرانی در میانهٔ قرن چهاردهم خورشیدی است.

به این ترتیب، «اِقلیم خاموشان» نه فقط یک روایت عاشقانه یا اجتماعی، بلکه عرصه‌ای است که در آن، صداها در هم می‌آمیزند و گفت‌وگویی پنهان میان نسل‌ها، جنسیت‌ها و طبقات شکل می‌گیرد؛ گفت‌وگویی که در نهایت، مخاطب را به تأمل دربارهٔ معنای حقیقت، عدالت و سرنوشت فردی و جمعی وا‌می‌دارد.

«اِقلیم خاموشان» در نهایت، دعوتی است به تأمل دربارهٔ معنای زندگی، عشق، خانواده و جامعه. دعوتی به بازنگری در این پرسش که چگونه انتخاب‌های فردی، هرچند کوچک، می‌تواند در جریان‌های بزرگ اجتماعی و سرنوشت جمعی تأثیرگذار باشد. این اثر می‌کوشد نشان دهد که خاموشیِ بسیاری از انسان‌ها، در دل تاریخ، خود گویاترین روایت‌ها را در بر دارد.

امید دارم حاصل سال‌ها تلاش، برای خوانندگان ادب‌دوست و جویای تاریخ و هنر، تجربه‌ای عمیق و تأمل‌برانگیز باشد. اگر توانسته باشم شما را حتی اندکی با حال‌وهوای آن روزگار عجین کنم و قلم من به دل‌تان بنشیند، بزرگ‌ترین پاداش را دریافت کرده‌ام؛ چراکه رضایت شما بهترین سرمایه و انگیزه برای ادامهٔ مسیر نویسندگی من است.

رمان سه‌گانه«اقلیم خاموشان» به سه‌ زبان فارسی، انگلیسی و آلمانی منتشر شده است. امید که مورد پسندتان واقع گردد.